Czy Piotr pisał
swój pierwszy list w Babilonie?
Jedyną wzmianką w Biblii, w jakiej można
dopatrywać się informacji, że Piotr był w Rzymie, jest werset z 1 listu
Piotra 5:13, który brzmi:
„Pozdrawia
was zbór w Babilonie, wespół z wami wybrany, i Marek, syn mój”
(Biblia warszawska).
W wersecie tym nie ma co prawda wprost mowy o
Rzymie, jednakże współcześni komentatorzy, wraz z całą tradycją
starochrześcijańską są zgodni co do tego, że w terminologii
judeochrześcijańskiej pod nazwą Babilonu rozumiano symbolicznie literalny
Rzym. Świadczą o tym takie dzieła wczesnochrześcijańskie i żydowskie jak
Talmud, IV księga Ezdrasza (III, 1 nn. 28, 31, por. Eugeniusz Dąbrowski,
Prolegomena do Nowego Testamentu, Warszawa 1952, str. 227), II Barucha,
Apokalipsa Barucha, i pisarze wczesnochrześcijańscy.
Na przykład, na przełomie II i III wieku Tertulian pisał:
„Tak i
Babilon, nawet u naszego Jana, jest figurą miasta Rzymu, a więc
wielkiego i pysznego z królowania i prześladowania świętych Bożych”
(Przeciw Marcjonowi, III,13,10, por. Przeciw Żydom, IX).
Tertulianowi
chodzi w tym miejscu o Apokalipsę św. Jana, która używając słowa Babilon
opisuje Rzym, mówiąc o jego słynnych 7 pagórkach (por. Ap 17:4-5, 9, i
przypis do Ap 17:9 w Biblii Tysiąclecia).
Żyjący w III wieku po Chrystusie Euzebiusz pisał w swej Historii Kościoła:
„O Marku
wspomina Piotr w swym Pierwszym Liście, który miał napisać w samym
Rzymie, na co zresztą sam wskazuje, zowiąc Rzym obrazowo Babilonem w
takich oto słowach: >>Pozdrawia was kościół w Babilonie, wybrany razem z
Wami, I Marek, syn mój<<” (Euzebiusz, Historia Kościoła, II, 15, 2, por.
Ireneusz, Przeciw herezjom, V,26,1).
Tak samo pisał
Hieronim (którego świadectwa historyczne Świadkowie Jehowy uważają za
wiarygodne kiedy im to wygodne, por. Imię Boże, które pozostanie na
zawsze, Brooklyn 1987, str. 24; Chrześcijańskie Pisma Greckie, Brooklyn
1994, str. 412) w V wieku:
„Wspomina
tego Marka również Piotr w swym pierwszym liście, obrazowo zowiąc Rzym
Babilonem (...)” (De Viris Inlustribus, VIII).
Nawet taki adwersarz chrześcijaństwa jak
Karlheinz Deschner, który usiłuje podważać niemal wszystko co
chrześcijańskie, nie odważył się podważyć tego, że Babilon to Rzym dla
autora 1 listu św. Piotra: „W każdym razie autor 1 listu św. Piotra,
>>apostoł Jezusa Chrystusa<< w >>Babilonie<<, to znaczy w Rzymie, nie
przedstawił się jako biskup (...)” (Kryminalna historia chrześcijaństwa,
tom II, Gdynia 1999, str. 45).
Michael Grant (historyk ateistyczny) o napisaniu 1 P: „Został on napisany
w siostrzanym Kościele w >>Babilonie<<, którym to mianem, jak wiadomo,
określano grzeszne miasto Rzym” (M. Grant, Święty Piotr, Warszawa 2001,
str. 49).
Jednak Świadkowie Jehowy są wręcz pewni tego, że wers z 1 listu Piotra
5:13 mówi o tym, iż święty Piotr w czasie pisania tegoż listu przebywał
tak naprawdę nie w Rzymie, a w literalnym Babilonie:
„Z 1 Piotra
5:13 wynika, iż przebywał w Babilonie. Czy był to kryptonim Rzymu? Pobyt
Piotra w Babilonie wiązał się z wyznaczonym mu zadaniem głoszenia Żydom
(jak na to wskazuje Galatów 2:9), gdyż w Babilonie była duża kolonia
żydowska” (Prowadzenie rozmów na podstawie Pism, Brooklyn 1991, str.
329).
Cytowana przed
chwilą książka Świadków Jehowy pt. Prowadzenie rozmów....., sugeruje
następnie, że w czasach Jezusa Babilon był zamieszkały przez Żydów:
„W
Encyclopaedia Judaica (Jerozolima 1971, t. 15, kol. 755) wspomniano w
związku z powstaniem Talmudu babilońskiego o judaistycznych >>wielkich
akademiach Babilonu<<, działających tam na początku naszej ery”
(Prowadzenie rozmów....., str. 329).
Argument ten z
pozoru jest bezsporny, jednak w rzeczywistości nie dowodzi on tego co chce
Towarzystwo Strażnica. Jak zobaczymy, określenie „na początku naszej ery”
nie stosuje się już bowiem do czasu, gdy Piotr pisał swój pierwszy list.
Nawet wedle datacji przedstawianej w publikacjach Świadków Jehowy, Piotr
pisał swój list w latach 62- 64 po Chrystusie (por. Pismo Święte w
Przekładzie Nowego Świata, Brooklyn 1997, str. 1561; leksykon Świadków
Jehowy pt. Całe Pismo jest natchnione przez Boga i pożyteczne, Brooklyn
1998, str. 12, 251). Co działo się więc w latach 62-64 w literalnym
Babilonie, gdy (nawet wedle datacji Świadków Jehowy) Piotr miał stamtąd
rzekomo pisać swój list? Po odpowiedź udamy się do kogoś kto w tej kwestii
nie może być posądzony o stronniczość na korzyść strony katolickiej – do
protestanckiego biblisty Oscara Cullmanna, który napisał:
„Babilon,
stolica Babilonii, o świetnej przeszłości, (...) istniał jeszcze w tych
czasach według Józefa Flawiusza i Filona, lecz utracił swe dawne
znaczenie, i nawet kolonia żydowska opuściła to miasto, mniej więcej w
połowie I wieku, aby osiedlić się w Seleucji. Nieprawdopodobne jest, aby
Piotr tam się udał. (...) Pozostaje symboliczna interpretacja, według
której Babilon oznaczałby Rzym. (...) Na przykład w księdze Apokalipsy,
w rozdziale 17, Babilon oznacza Rzym. (...) Sądzimy więc, że Babilon w 1
P 5:13 również oznacza Rzym” (Oscar Cullmann, Zarys historii ksiąg
Nowego Testamentu, Warszawa 1968, str. 109-110, podkreślenia od JL).
Jak więc widać
ze słów Cullmanna, określenie „na początku naszej ery” odniesione do
pobytu Żydów w Babilonie, może co najwyżej oznaczać ich pobyt tam do ok.
roku 50. Potem, zgodnie z tym co pisze Cullmann, Żydów w Babilonie już nie
było, i nieprawdopodobne jest, aby Piotr tam się udał.
To co pisze Cullmann jest zgodne z relacjami historycznymi z I wieku n.e.,
jakie posiadamy ze źródeł żydowskich. Żyjący w pierwszym wieku naszej ery
Józef Flawiusz pisze, że Żydzi z powodu prześladowań wyemigrowali etapami
z Babilonu do Seleucji i innych obszarów (Flawiusz, Dawne dzieje Izraela,
XVIII, IX, 8-9). Filon, Żyd który zmarł właśnie w roku 50 naszej ery (por.
broszurę Świadków Jehowy pt. Imię Boże......, str. 14 przypis), wyliczając
obszary zamieszkałe przez Żydów pisał, że już wtedy nie było Żydów w
literalnym Babilonie:
„A nie tylko
prowincje kontynentalne pełne są koloni żydowskich, ale i najsławniejsze
z wysp: Eubea, Cypr i Kreta. Zamilczę o prowincjach z tamtej strony
Eufratu, gdyż wszystkie z niewielkim wyjątkiem: Babilon i prefektury,
położone w najżyźniejszej części kraju, zamieszkałe są przez Żydów” (Filon,
De Legatione ad Caium, cytuję za Eugeniusz Dąbrowski, Nowy Testament na
tle epoki, tom II, Poznań 1958, str. 266, podkreślenia od JL).
Zatem i Filon
poświadcza, że na kilkadziesiąt lat przed napisaniem przez św. Piotra
swego listu, w Babilonie nie było już osadników żydowskich.
Podsumowanie
Niniejszy tekst nie miał na celu
„udowadniać”, że Piotr był w Rzymie. Pomyślałem, że aby było ciekawiej
warto zrobić coś nowego, i z punktu widzenia historycznego spróbować
zastanowić się nad tezą Świadków Jehowy, która głosi, że św. Piotr pisał
swój pierwszy list w literalnym Babilonie. Jak widać, nie tylko bezstronni
badacze (których z racji ich opcji wyznaniowej trudno posądzić o trzymanie
strony katolickiej), ale i nawet świadectwa pochodzące bezpośrednio od
świadków historii pierwszego wieku naszej ery, jednoznacznie wykluczają
dziwaczną tezę Świadków Jehowy, zgodnie z którą święty Piotr pisał swój
list z literalnego Babilonu. Na koniec warto też odnotować pewną
niekonsekwencję wyżej przytaczanego leksykonu Świadków Jehowy pt. Całe
Pismo......,. Zauważmy, że aby potwierdzić autentyczność 1 listu Piotra,
wspomniany przed chwilą leksykon powołuje się na m.in. takich autorów jak
Tertulian i Euzebiusz (Całe Pismo...., str. 251, par. 2). Jednakże, jak
widzieliśmy z cytatów jakie przytoczyłem wyżej, Tertulian i Euzebiusz
uważali, iż Piotr w swym liście pisząc o Babilonie ma na myśli Rzym.
Świadkowie Jehowy jednak w to nie wierzą, czemu zatem przywołują
Euzebiusza i Tertuliana jako wiarygodnych świadków dla poparcia Piotrowego
autorstwa jego pierwszego listu, skoro dla obu tych autorów (dla
Tertuliana pośrednio, dla Euzebiusza bezpośrednio) Piotrowe autorstwo jego
listu nieodzownie wiąże się z Rzymem jako Babilonem w 1 P 5:13?
Jan Lewandowski;
listopad 2002
